Nếu chúng mình tua ngược thời gian lại tầm 10 năm trước…
Dạo gần đây Instagram ra tính năng Instagram Plus, và lần đầu tiên sau hơn 10 năm xài Instagram, mình mới thấy hình thức trả phí hàng tháng cho một ứng dụng mà mình vốn cứ nghĩ là miễn phí trọn đời. Nhiều AI hơn, nhiều tính năng thú vị hơn, nhưng đối với một người dùng lâu năm như mình – những thứ này chưa đủ đáng cho hơn 100k một tháng. Nhưng mình đã dừng lại một lúc ở tính năng trả phí là chọn icon hiển thị ứng dụng – và mình gặp lại chiếc icon màu nâu hình máy ảnh hồi xưa – khi lần đầu tiên mình tải app, đăng ảnh, và viết những dòng caption. Mình nhớ thời của những dòng chữ viết tay, những tấm hình chụp bằng cam điện thoại mờ căm nhưng tốn hàng giờ để ngồi chỉnh ảnh, mọi thứ không hoàn hảo, nhưng nó chân thật và không sáo rỗng.
Mình dành cả cuối tuần để quay và edit vài video đăng lên TikTok. Mọi thứ làm bằng tay, thủ công hoàn toàn, vì mình quá chán khi muốn mua một món hàng và tất cả những manh mối mình có được về món hàng đó là hầu như AI-generated. Caption viết bằng AI, AI tạo ảnh hiển thị, AI tạo video – một người mẫu hoàn hảo mặc lên món đồ trông chẳng còn giống miêu tả gốc. Mình sẽ lướt vội khỏi những video AI nhàm chán và những nội dung bực bội không có ý nghĩa và sản xuất hàng loạt ấy. Và mình cũng dần lười biếng khỏi việc exit video – khi một vài prompt cùng Claude cũng có thể khiến một video dài lủng củng được cắt dũa gọn ghẽ mà không cần phải trả tiền subscription hay ngồi hàng giờ cùng CapCut. Mọi thứ quá dễ dàng với AI, làm khả năng sáng tạo của con người bị mai một.
Hôm trước, mình muốn hỏi về một tính năng rất cũ, mà công ty mình hầu như đã không còn ai biết về nó nữa rồi. Sau một vòng đi hỏi những người đã ở đây lâu hơn mình và chẳng ai nhớ gì, mình hỏi Claude và có ngay đáp án. Thậm chí việc ghi nhớ thông tin hay là việc “bạn ở lâu khó ai thay thế được bạn” cũng đã phai nhoà với sự trợ giúp của AI. Công việc mình đang làm, mọi thứ dần dần được thay thế, và mỗi ngày đi làm là những giờ ngồi vật lộn “nói chuyện cùng AI” khiến mỗi tối cảm giác cơ thể trở nên mệt nhoài. Khi trước đi làm ngồi cả buổi có khi chưa xong một bản proposal, còn bây giờ ai cũng có thể làm ra những bản báo cáo rất dài, và rồi dài đến mức con người rủ nhau đọc cùng cũng không đọc nổi. Dần dần khả năng viết, đọc, hiểu cũng trở nên kém đi.
Nhận thức con người, điều khiến chúng ta khác biệt với loài thú, điều chúng ta đã rèn giũa hàng trăm năm nay, không thể biến mất như thế được. Mình không muốn mất đi những kỹ năng mình đã trau dồi, chỉ bởi vì thế giới hiện đại không còn cần tới những kỹ năng này nữa. Mình vẫn đang ngồi đan len như một thú tiêu khiển trong lúc xem những bộ phim cũ trên Netflix – những bộ phim mà cả ekip đều là con người hoàn toàn. Và mình vẫn ngồi viết blog như thể bây giờ là năm 2017, dù có khả năng cao lượt xem tháng này là một model AI nào đó chứ không phải loài người. Mình sẽ lại đọc sách, kiên nhẫn như khi không có bản tóm tắt ngắn gọn nào trên mạng đáng tin cả. Và mình, sẽ tiếp tục sống và tận hưởng cuộc sống, như chưa hề có những đổi thay.
Những dòng chữ viết tay rồi sẽ dần mai một. AI viết hay hơn, AI viết nhanh hơn, hoàn hảo hơn, không sai chính tả. Nhưng chưa khi nào mình cảm thấy hai chữ “người viết” nó thật dễ định nghĩa hơn ngay lúc này. Người viết, là con người dùng trí tuệ và nhận thức của mình để viết ra những câu từ, những bài viết từ suy nghĩ và cảm nhận của loài người. Thứ hai đến, mình vẫn lại tận dụng AI triệt để cho công việc thôi – vì đó là công việc. Nhưng thời gian còn lại, mình vẫn muốn tiếp tục nuôi lớn những con chữ, và có thêm những kết nối mới trong não bộ của mình – chứ không phải chỉ làm dày thêm Memory của AI.
Kim Xuân
